Đặt vấn đề

Khi Tòa án giải quyết vụ án hành chính (VAHC) bên cạnh việc xem xét, đánh giá, kết luận về tính hợp pháp của quyết định hành chính (QĐHC) bị kiện, Tòa án còn có thẩm quyền xem xét cả văn bản hành chính (VBHC) có liên quan đến QĐHC bị kiện. Tuy nhiên, hiện nay, khi xem xét VBHC có liên quan trong việc giải quyết VAHC của các Tòa án còn tồn tại nhiều quan điểm, cách làm khác nhau, dẫn đến thực trạng chưa thống nhất trong cách hiểu và áp dụng thực tiễn pháp luật đối với việc giải quyết VAHC. Do vậy, bài viết nghiên cứu, tìm hiểu các phương diện cả về quy định pháp luật, thực trạng áp dụng quy định pháp luật và đưa ra những kiến nghị, giải pháp hoàn thiện vấn đề này, nhằm bảo đảm việc ban hành bản án hành chính được chính xác và đúng đắn.

1. Quy định pháp luật về thẩm quyền của Tòa án đối với văn bản hành chính có liên quan trong việc giải quyết vụ án hành chính

Trong quá trình giải quyết VAHC, với chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của mình, Tòa án xem xét để ra phán quyết về tính hợp pháp hoặc bất hợp pháp của QĐHC bị kiện, nhằm bảo vệ quyền lợi của đương sự trong vụ án. Bên cạnh đó, Tòa án còn cần xác định và xem xét tính hợp pháp của các VBHC có liên quan đến QĐHC bị kiện. Nhằm đạt được mục đích là xem xét tính hợp pháp và có căn cứ các nội dung khác trong VAHC, để giải quyết được vụ án một cách toàn diện và triệt để và thực hiện được chức năng cơ bản của tố tụng hành chính (TTHC) là Tòa án kiểm soát quyền hành pháp nói chung và hoạt động quản lý hành chính nói riêng.

Căn cứ pháp lý cho việc này được quy định tại khoản 1 Điều 6 Luật Tố tụng hành chính năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2025) - sau đây gọi là Luật TTHC năm 2015, quy định: “1. Trong quá trình giải quyết vụ án hành chính, Tòa án có quyền xem xét về tính hợp pháp của văn bản hành chính, hành vi hành chính có liên quan đến quyết định hành chính, hành vi hành chính bị kiện và kiến nghị cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền xem xét lại văn bản hành chính, hành vi hành chính đó và trả lời kết quả cho Tòa án theo quy định của Luật này và quy định khác của pháp luật có liên quan”.

Đồng thời, điểm đ khoản 3 Điều 191 Luật TTHC năm 2015 quy định thẩm quyền của Hội đồng xét xử như sau: “3. Khi nghị án, Hội đồng xét xử chỉ được căn cứ vào tài liệu, chứng cứ đã được kiểm tra, xem xét tại phiên tòa, kết quả việc tranh tụng tại phiên tòa, ý kiến của Kiểm sát viên, các quy định của pháp luật và nghiên cứu, áp dụng án lệ hành chính (nếu có) liên quan để quyết định về các vấn đề sau đây: ... đ) Tính hợp pháp và có căn cứ của văn bản hành chính có liên quan (nếu có);”.

Luật TTHC năm 2015 chỉ nêu định nghĩa về QĐHC và QĐHC bị kiện1, còn VBHC liên quan thì chưa được quy định rõ ràng. VBHC liên quan được Tòa án xem xét giải quyết trong VAHC mang những đặc điểm sau:

Thứ nhất, VBHC liên quan không bị đương sự khởi kiện.

 Người khởi kiện chỉ tiến hành khởi kiện và Tòa án thụ lý giải quyết đối với QĐHC bị kiện. Tuy nhiên, trong quá trình giải quyết VAHC, qua quá trình xác minh, thu thập, đánh giá chứng cứ, Tòa án thấy rằng, còn có VBHC khác, tuy không bị khởi kiện, nhưng nội dung có giá trị chứng minh liên quan (trực tiếp hoặc gián tiếp) đến tính hợp pháp hoặc bất hợp pháp với QĐHC bị kiện mà Tòa án đang thụ lý. Lúc này, Tòa án khi giải quyết VAHC, tự mình nhận định, xem xét, đánh giá, đưa ra kết luận về tính hợp pháp hoặc bất hợp pháp của cả VBHC khác có liên quan đó.

Ví dụ: Chủ tịch Ủy ban nhân dân (UBND) xã X, tỉnh Y ban hành Quyết định số 01/QĐ-CT.UBND về việc thu hồi diện tích 100m² đất của ông A để xây dựng công trình giao thông (gọi tắt là Quyết định số 01). Đồng thời, Chủ tịch UBND xã X ban hành Quyết định số 02/QĐ-CT.UBND về việc phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất của ông A để thực hiện dự án (gọi tắt là Quyết định số 02). Trong Quyết định số 02 có nội dung: sẽ hỗ trợ chi phí di dời cho ông A số tiền là 20.000.000 đồng. Ông A cho rằng, khi thu hồi đất, chỉ trả tiền hỗ trợ di dời cho ông A, nhưng không bồi thường giá trị quyền sử dụng đất cho ông A là không đúng, làm ảnh hưởng đến quyền lợi của ông A. Ông A chỉ tiến hành khởi kiện ra Tòa án đối với Quyết định số 02. Trong quá trình giải quyết vụ án, mặc dù ông A không khởi kiện, nhưng Tòa án phải xem xét luôn tính hợp pháp của Quyết định số 01, vì Quyết định số 01 và số 02 có liên quan với nhau.

Thứ hai, VBHC liên quan phải thỏa mãn các điều kiện của QĐHC bị kiện.

 Để Tòa án có thể xem xét, đánh giá VBHC khác có liên quan trong VAHC và Tòa án đưa ra phán quyết là có tuyên hủy một phần hoặc toàn bộ VBHC khác có liên quan, thì đòi hỏi VBHC có liên quan này cũng phải đáp ứng các điều kiện của QĐHC bị kiện. Đó là, phải được ban hành bởi cơ quan hành chính nhà nước, cơ quan, tổ chức được giao thực hiện quản lý hành chính nhà nước (QLHCNN) hoặc người có thẩm quyền trong cơ quan, tổ chức đó ban hành; phát sinh trong hoạt động quản lý hành chính; mang tính cá biệt là áp dụng một lần đối với một hoặc một số đối tượng cụ thể; có nội dung làm phát sinh, thay đổi, hạn chế, chấm dứt quyền, lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức, cá nhân2. Nếu VBHC có liên quan không đáp ứng đủ các điều kiện như trên, thì Tòa án cũng không thể xem xét giải quyết cùng với QĐHC bị kiện được.

 Ví dụ: Trước khi ban hành QĐHC có nội dung thu hồi đất đối với từng người dân, có thể phải ban hành thêm nhiều VBHC khác. Chẳng hạn như, trước đó phải ban hành quyết định thu hồi đất tổng thể cho một dự án; ban hành thông báo thu hồi đất; ban hành văn bản tiến hành đo đạc, kiểm đếm tài sản,... Tuy nhiên, trong lĩnh vực quản lý đất đai, thông báo thu hồi đất, hay các quyết định thu hồi đất “tổng thể” ban hành cho một dự án mà không nêu rõ từng thửa đất, từng cá nhân bị thu hồi thường bị xem là không đủ tính cá biệt để khởi kiện, mặc dù điều này sẽ khiến người dân gặp khó khăn trong việc bảo vệ quyền lợi[1].

Thứ ba, VBHC liên quan có thể ban hành trước, cùng lúc, hoặc sau đối với QĐHC bị kiện, phải có nội dung liên quan nhất định đối với QĐHC bị kiện, có thể được tạo lập ra từ yêu cầu của phía người khởi kiện hoặc chủ động phía người bị kiện tạo lập ra.

Trong quá trình QLHCNN, tùy thuộc vào trình tự thủ tục, nội dung, phạm vi điều chỉnh, đối tượng tác động của QĐHC được ban hành, các chủ thể sẽ chủ động ban hành nhiều VBHC, QĐHC vào các thời điểm khác nhau. Sẽ có một chuỗi các VBHC, QĐHC ban hành có liên quan với nhau khi giải quyết vấn đề nào đó trong hoạt động QLHCNN. Nhằm mục đích bảo đảm cho sự chính xác, hiệu lực pháp lý, khả năng thi hành của QĐHC, việc ban hành VBHC có liên quan khác cùng lúc, sau, hay trước đối với QĐHC bị kiện không làm thay đổi nội dung, giá trị chứng minh của các QĐHC.

Ví dụ: Để phục vụ cho việc ban hành thực hiện QĐHC thu hồi đất cá biệt, có thể phải ban hành thêm nhiều VBHC, QĐHC khác. Chẳng hạn như, ban hành QĐHC về việc phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất; ban hành VBHC là phương án chi tiết về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư; có thể ban hành QĐHC sửa đổi, bổ sung QĐHC thu hồi đất ban đầu; có thể ban hành QĐHC quyết định cưỡng chế thu hồi đất,... Các VBHC, QĐHC này được ban hành có liên quan với nhau, xuất phát từ QĐHC trọng tâm, chính yếu của vụ việc là QĐHC có nội dung thu hồi đất. Trong các quyết định này, nếu chỉ có QĐHC thu hồi đất bị khởi kiện, thì Tòa án cũng phải xem xét hết các QĐHC liên quan khác, bởi vì, các QĐHC này có nội dung liên quan, gắn liền với nhau.

VBHC liên quan cũng có thể được tạo lập ra do phía đối tượng chịu sự tác động, ảnh hưởng từ QĐHC ban đầu đã khiếu nại đối với QĐHC ban đầu đó. Ví dụ: người có đất bị thu hồi tiến hành thủ tục khiếu nại đối với QĐHC thu hồi đất, sẽ tạo ra VBHC liên quan là quyết định giải quyết khiếu nại lần 1, quyết định giải quyết khiếu nại lần 2. Khi kết thúc việc khiếu nại, nếu chỉ có QĐHC thu hồi đất bị khởi kiện, khi giải quyết VAHC, Tòa án cũng phải xem xét tính hợp pháp của cả quyết định giải quyết khiếu nại lần 1, quyết định giải quyết khiếu nại lần 2 trong cùng VAHC.

Thứ tư, yếu tố cấu thành tính hợp pháp của VBHC liên quan khác với QĐHC bị kiện.

Khi giải quyết VAHC, với đối tượng khởi kiện là QĐHC, toàn bộ quá trình thu thập, cung cấp, giao nộp, xác minh, đánh giá chứng cứ của các chủ thể, đều hướng tới chứng minh tính hợp pháp hoặc bất hợp pháp của QĐHC được ban hành trong hoạt động của cơ quan công quyền. Đánh giá tính hợp pháp của hoạt động hành chính nhà nước là nhiệm vụ trung tâm của Tòa án trong xét xử VAHC. Khi giải quyết VAHC, khoản 3 Điều 191 Luật TTHC năm 2015 quy định Tòa án phải quyết định các vấn đề sau đây để đưa ra phán quyết về tính hợp pháp hoặc bất hợp pháp của QĐHC: tính hợp pháp và có căn cứ về hình thức, nội dung của QĐHC bị khởi kiện; tính hợp pháp về thẩm quyền, trình tự, thủ tục ban hành QĐHC; thời hiệu, thời hạn ban hành QĐHC; mối liên hệ giữa QĐHC với quyền và lợi ích hợp pháp của người khởi kiện và những người có liên quan.

Chứng cứ chứng minh và nội dung chứng minh các tiêu chí về tính hợp pháp của mỗi QĐHC, VBHC trong cùng VAHC là khác nhau[2]. Ví dụ: Nội dung của QĐHC thu hồi đất phải căn cứ vào các quy định pháp luật trong Luật Đất đai, nhưng nội dung của QĐHC về cưỡng chế thu hồi đất phải căn cứ vào quy định của pháp luật trong Luật Xử lý vi phạm hành chính. Hoặc khi đánh giá tính hợp pháp của QĐHC thu hồi đất, ít được xem xét tiêu chí về thời hiệu, thời hạn ban hành QĐHC, nhưng khi xem xét QĐHC về xử phạt vi phạm hành chính, cưỡng chế thi hành QĐHC phải tuân thủ về tiêu chí thời hiệu, thời hạn ban hành QĐHC. Dựa trên kết quả đánh giá theo các tiêu chí khác nhau của các VBHC, QĐHC, Tòa án sẽ đưa ra phán quyết về tính trái pháp luật của các hoạt động quản lý hành chính. Như vậy, có trường hợp, trong cùng một VAHC, sẽ có VBHC được Tòa án xác định là đúng, nhưng cũng có VBHC bị Tòa án tuyên hủy. Điều này đòi hỏi khi Tòa án đánh giá chứng cứ, xem xét tính hợp pháp của VBHC liên quan trong VAHC phải thật sự cẩn trọng, xem xét toàn diện các yếu tố cấu thành tính hợp pháp của mỗi VBHC có liên quan. Chỉ khi đó, VAHC mới được giải quyết chính xác, đúng đắn.

2. Thực trạng áp dụng thực hiện pháp luật về xem xét văn bản hành chính liên quan trong vụ án hành chính

Thứ nhất, Tòa án không chấp nhận giải quyết VBHC liên quan trong cùng VAHC.

Khi giải quyết VAHC, Tòa án không đồng ý chấp nhận giải quyết các QĐHC có liên quan với nhau trong cùng vụ án. Ví dụ: UBND huyện Bình Chánh (cũ), TP. Hồ Chí Minh ban hành Quyết định số 6757/QĐ-UBND về việc thu hồi đất do bà Trần Thị T sử dụng tại xã B1, huyện B để thực hiện dự án đầu tư xây dựng Bệnh viện Chấn thương chỉnh hình và Bệnh viện mắt kỹ thuật cao tại khu 6A, xã B1, huyện B (gọi tắt là Quyết định số 6757). Sau đó, UBND huyện B ban hành Quyết định số 7617/QĐ-UBND về bồi thường, hỗ trợ thiệt hại về đất, cây trồng cho bà T (gọi tắt là Quyết định số 7617). Ban đầu, bà T chỉ khởi kiện đối với Quyết định số 6757. Tại phiên tòa xét xử, bà T có nêu yêu cầu khởi kiện bổ sung đối với  Quyết định số 7617. Tòa án nhân dân (TAND) TP. Hồ Chí Minh cho rằng, yêu cầu khởi kiện này của bà T là yêu cầu bổ sung vượt quá phạm vi yêu cầu khởi kiện ban đầu, do đó, không chấp nhận giải quyết yêu cầu đối với Quyết định số 7617 của bà T[3]. Bà T kháng cáo Bản án sơ thẩm của TAND TP. Hồ Chí Minh. Đối với Bản án phúc thẩm, Tòa án đã chấp nhận kháng cáo của bà T, hủy tòan bộ bản án sơ thẩm, yêu cầu cấp sơ thẩm phải xem xét giải quyết luôn cả VBHC liên quan là Quyết định số 7617 trong cùng VAHC với việc giải quyết đối với Quyết định số 6757.

Thứ hai, Tòa án xác định không đúng VBHC liên quan để giải quyết trong cùng VAHC.

VBHC liên quan không thỏa mãn điều kiện trở thành QĐHC bị kiện, nhưng Tòa án vẫn xem xét giải quyết trong VAHC. Ví dụ: UBND Quận X (cũ), TP. Hồ Chí Minh ban hành Thông báo số 371/TB-UBND yêu cầu ông S nộp lại Giấy chứng nhận quyền sở hữu nhà ở và sử dụng đất ở số 1897/2008/UBND.GCN ngày 12/8/2008 của UBND Quận X đã cấp cho ông S, để thu hồi, vì cho rằng, trên Giấy chứng nhận đã cấp sai diện tích căn nhà cho ông S (gọi tắt là Thông báo số 371). Tiếp đến, UBND Quận X, TP. Hồ Chí Minh ban hành Quyết định số 2492/QĐ-UBND-TH về việc thu hồi Giấy chứng nhận quyền sở hữu nhà ở và sử dụng đất ở số 1897/2008/UBND.GCN ngày 12/8/2008 của UBND Quận X cấp cho ông S (Quyết định số 2492). Ông S khởi kiện ra Tòa án đối với Quyết định số 2492. Tòa án chấp nhận yêu cầu khởi kiện của ông S, tuyên hủy đối với Quyết định số 2492. Tuy nhiên, Tòa án cho rằng, Thông báo số 371 cũng là VBHC liên quan, Tòa án tuyên hủy luôn Thông báo số 371[4]. Tòa án hủy Thông báo số 371 là không đúng, vì Thông báo này chưa thỏa mãn điều kiện là QĐHC bị kiện. Nội dung của Thông báo số 371 chỉ là yêu cầu ông S nộp lại Giấy chứng nhận quyền sở hữu nhà ở và sử dụng đất ở, chưa làm mất đi giá trị pháp lý của Giấy chứng nhận đã cấp cho ông S, chưa có nội dung làm phát sinh ảnh hưởng quyền lợi của ông S.

Thứ ba, Tòa án không chấp nhận thụ lý xem xét giải quyết VBHC liên quan trong cùng VAHC.

Tòa án cho rằng, đã thỏa mãn là VBHC liên quan, nhưng không chấp nhận thụ lý xem xét giải quyết trong cùng VAHC, yêu cầu người khởi kiện tiến hành khởi kiện VBHC liên quan bằng VAHC khác, hoặc chấp nhận tách VBHC liên quan để khởi kiện bằng một vụ án khác.

 Ví dụ: Chủ tịch UBND Quận T (cũ), TP. Hồ Chí Minh ban hành Quyết định số 7713/QĐ-XPVPHC ngày 18/12/2019 xử phạt vi phạm hành chính đối với bà T (gọi tắt là Quyết định số 7713). Sau đó, bà T khởi kiện Quyết định số 7713 ra Tòa án. Trong quá trình Tòa án giải quyết vụ án, thì phía Chủ tịch UBND Quận T, TP. Hồ Chí Minh ban hành Quyết định số 407/QĐ-CCXP ngày 31/01/2020 cưỡng chế buộc thực hiện biện pháp khắc phục hậu quả đối với bà T (gọi tắt là Quyết định số 407). Bà T khởi kiện bổ sung đối với Quyết định số 407 để giải quyết trong cùng VAHC, cùng với Quyết định số 7713. Thế nhưng, Tòa án sơ thẩm không chấp nhận thụ lý giải quyết đối với Quyết định số 407, yêu cầu bà T phải nộp đơn khởi kiện Quyết định số 407 bằng vụ án khác. Bản án sơ thẩm bác yêu cầu khởi kiện, sau đó bà T kháng cáo. Bản án phúc thẩm vẫn giữ nguyên quyết định của bản án sơ thẩm, không chấp nhận giải quyết chung Quyết định số 407 với Quyết định số 7713 trong cùng vụ án[5]. [Le Tuan1] Rõ ràng, Quyết định số 7713 là xử phạt vi phạm hành chính, Quyết định số 407 là để thực hiện cưỡng chế cho quyết định xử phạt. Hai quyết định trên có sự liên quan mật thiết, gắn bó chặt chẽ, có sự tiếp nối với nhau về mặt nội dung thực hiện QĐHC. Thế nhưng, bản án sơ thẩm cũng như phúc thẩm không xem xét giải quyết cả 02 quyết định này chung cùng một vụ án, mà yêu cầu phải khởi kiện Quyết định số 407 bằng vụ án khác là không đúng.

Qua các ví dụ minh họa trên đã thể hiện, quá trình áp dụng pháp luật về xem xét VBHC liên quan trong VAHC giữa các Tòa án có sự không thống nhất với nhau. Việc này xuất phát từ nguyên nhân là hiện chưa có quy định hướng dẫn rõ ràng thế nào là VBHC liên quan, cho nên, dẫn đến có nhiều cách hiểu khác nhau. Trong khi đó, hoạt động QLHCNN diễn ra thường xuyên, trên nhiều lĩnh vực, đa dạng, phức tạp, có tác động trực tiếp đến quyền và lợi hợp pháp của cơ quan, tổ chức, cá nhân trong xã hội. Có nhiều trường hợp, chỉ nhằm giải quyết đúng đắn một vụ việc hành chính, nhưng phải ban hành nhiều VBHC liên quan với nhau. Điều này làm khó khăn cho Tòa án trong việc phát hiện, nhận diện đầy đủ các VBHC liên quan khác để đưa vào giải quyết trong cùng VAHC.

 VBHC có liên quan hiểu theo quy định tại khoản 1 Điều 6 và điểm đ khoản 3 Điều 191 Luật TTHC năm 2015 là văn bản có mối quan hệ về mặt nội dung, là phần gắn liền (không thể thiếu) đối với quyết định bị kiện, sự tồn tại của văn bản này dẫn đến sự tồn tại của văn bản còn lại. Ngược lại, trường hợp khi chấp nhận yêu cầu của người khởi kiện, hủy quyết định bị kiện, thì phải hủy luôn quyết định có liên quan, nhằm bảo đảm cho việc giải quyết vụ án triệt để, toàn diện[6]. Trong thực tiễn quản lý nhà nước, sự phức tạp, đa dạng của các ngành, lĩnh vực quản lý nhà nước, cùng sự khác biệt của các quy trình quản lý ở mỗi ngành, lĩnh vực, làm cho các quyết định quản lý nhà nước không giống nhau về hình thức, thể thức, quy trình, thậm chí là nội dung. Sự khác biệt trong nhận thức giữa các cấp Tòa án về các VBHC này có thể dẫn đến việc một số vụ án không được giải quyết kịp thời, hoặc Tòa án không chấp nhận khởi kiện những văn bản mà đáng lẽ ra phải được xem xét. Điều này làm cho quy trình xét xử VAHC thiếu thống nhất và có thể làm chậm trễ quá trình giải quyết quyền lợi hợp pháp của công dân. Do vậy, nếu Tòa án không có sự xem xét kỹ lưỡng khi tiếp nhận các yêu cầu khởi kiện đối với các trường hợp này, có thể dẫn đến trường hợp bỏ sót các yêu cầu khởi kiện hoặc thụ lý vụ án sai quy định[7].

3. Một số kiến nghị hoàn thiện

          Trên cơ sở thực trạng và thực tiễn áp dụng quy định pháp luật trong việc xem xét VBHC liên quan trong VAHC, nhóm tác giả đề xuất các giải pháp sau:

          Thứ nhất, TAND tối cao cần ban hành văn bản hướng dẫn, giải đáp về nghiệp vụ, trong đó, nêu rõ bắt buộc Tòa án khi giải quyết VAHC, phải xem xét giải quyết hết các VBHC liên quan trong cùng vụ án với QĐHC bị kiện. Việc có hướng dẫn cụ thể sẽ giúp Tòa án các cấp áp dụng thống nhất pháp luật, bảo đảm mọi QĐHC, VBHC đều được Tòa án xem xét một cách đúng đắn, toàn diện khi giải quyết VAHC.

Thứ hai, nâng cao chất lượng công tác xét xử VAHC cho Thẩm phán. Theo đó, các Tòa án tiếp tục chú trọng đào tạo, tập huấn cho Thẩm phán về kỹ năng xác định được tính chính xác VBHC liên quan trong VAHC. Thẩm phán khi giải quyết VAHC phải luôn kiểm tra kỹ lưỡng các vấn đề như: ngoài QĐHC bị kiện, còn có VBHC liên quan nào không, nếu có, mặc dù không bị kiện, nhưng Tòa án vẫn phải đưa vào xem xét, giải quyết cả VBHC có liên quan; nếu VBHC liên quan không đủ điều kiện trở thành QĐHC bị kiện, thì không đưa vào xem xét giải quyết; nếu người khởi kiện tiến hành khởi kiện đối với VBHC liên quan trong vụ án khác, thì phải xem xét nhập vụ án để giải quyết được nhanh chóng, triệt để, toàn diện VAHC; người khởi kiện có cam kết không khởi kiện, hay có đề nghị Tòa án không giải quyết VBHC có liên quan trong cùng vụ án với QĐHC bị kiện, thì đó là yêu cầu không hợp pháp, Tòa án không chấp nhận và vẫn phải tự mình quyết định, xem xét giải quyết luôn cả VBHC có liên quan. Ngoài ra, khi xem xét VBHC liên quan, Hội đồng xét xử phải nhận định, đánh giá toàn diện, đầy đủ các yếu tố cấu thành để đưa ra phán quyết chính xác về tính hợp pháp của VBHC liên quan.

Kết luận

Xem xét tính hợp pháp của VBHC có liên quan đến QĐHC bị kiện cũng là một trong những yếu tố quan trọng quyết định hiệu quả, chất lượng giải quyết VAHC. Tòa án cần tuân thủ đúng quy định của pháp luật khi giải quyết VAHC, do vậy, các vấn đề này cần được pháp luật quy định đầy đủ, có hướng dẫn rõ ràng, để Tòa án có thể áp dụng hiệu quả khi giải quyết các VAHC.

Tài liệu tham khảo

1. Luật Tố tụng hành chính năm 2015, sửa đổi, bổ sung năm 2025.

2. Trần Việt Anh, Trao đổi về việc xác định “Văn bản hành chính có liên quan” trong quá trình giải quyết vụ án hành chính, https://vkstphcm.gov.vn/trao-doi-ve-viec-xac-dinh-8220van-ban-hanh-chinh-co-lien-quan8221-trong-qua-trinh-giai-quyet-vu-an-hanh-chinh-720.html, truy cập ngày 24/12/2025.

3. Lưu Quốc Trạng, Bàn về quyết định hành chính là đối tượng khởi kiện vụ án hành chính, https://tapchitoaan.vn/ban-ve-quyet-dinh-hanh-chinh-la-doi-tuong-khoi-kien-vu-an-hanh-chinh.html, truy cập ngày 24/12/2025.

4. Lê Thị Mơ, Trần Quốc Văn, Khởi kiện vụ án hành chính về thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư - một số kiến nghị hoàn thiện quy định pháp luật, Tạp chí Pháp luật và Thực tiễn, số 52, năm 2022.

5. Nguyễn Sơn Lâm, Chứng cứ trong tố tụng hành chính Việt Nam, Nxb. Đồng Nai, năm 2025.

6. Bản án số 1672/2018/HC-ST ngày 20/11/2018 của Tòa án nhân dân TP. Hồ Chí Minh.

7. Bản án số 792/2022/HC-ST ngày 07/6/2022 của Tòa án nhân dân TP. Hồ Chí Minh.

8. Bản án số 328/2022/HC-ST ngày 24/3/2022 của Tòa án nhân dân TP. Hồ Chí Minh.

9. Bản án số 819/2022/HC-PT ngày 27/9/2022 của Tòa án nhân dân cấp cao tại TP. Hồ Chí Minh (nay là Tòa Phúc thẩm Tòa án nhân dân tối cao tại TP. Hồ Chí Minh).